تار عشق و پود غم، دلال هایی که پایشان را بیشتر از گلیمشان دراز کرده اند.

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز ایلام ؛ از دل کوچه پس کوچه های خاکیِ روستاهای ایلام که عبور می کنی، صدای ضربه هایی موزون، با تپش قلبت هماهنگ می شود؛ آنقدر که از فاصله ای دور، می توانی با تک،تکِ این ضربه ها ارتباط برقرار کنی؛ ضربه هایی که انگار با عشق نسبت نزدیکی دارد و کم، کم پای دلت را پای یکی از آن ها می کشاند. پای دار قالی، دارهای کوچک و بزرگی که از آرزوهای کوچک و دل های بزرگ زنان آن جا بر پا شده است. زنان کم توقعی که زیر تار پر رنگ عشق، پودهای غم و رنج خود را پنهان می کنند و با همت و اراده، نقش زندگیشان را آن گونه که می خواهند زیبا و عاشقانه خلق می کنند.

نرگس نام دختری کم سن و سال است که در روستای "چشمه شیرینِ دره شهر" زندگی می کند. دختر 15 ساله ای که با فوت پدرش، چرخ سنگین زندگی را دوشادوش مادرش می چرخاند. دختری که دنبال آرزوهای رنگارنگ خود در رنگ های گل های قالی می گردد تا بتواند رؤیاهای خواهر و برادرهایش را محقق کند.

وی می گوید: شاید بافتن فرش و گلیم برای خیلی ها تفنا و سرگرمی باشد ولی برای من اول هدف و بعد هنر است؛ زیرا نمی توانم تمام بار زندگی را بر دوش مادرم ببینم.

" محمدجواد خانزادی، کارشناس ارشد صنایع دستی " می گوید: نطفه و مرکز اصلی هنر قالی بافی در روستای چم ژاب دره شهر بسته شده است؛ بدین گونه که مردمِ این منطقه به دلیل مخالفت و اعتراض بسیار خود علیه حکومت وقت، به استان های ساوه، قم، کاشان، تهران و ... که از مراکز مهم بافت فرش کشور بودند، تبعید شدند. بدین صورت ایلامی های تبعیدی در مدت زندگی 20 تا 30 ساله ی خود در مراکز مهم بافت فرش، این هنر را یاد گرفتند و پس از بازگشت به زادگاهِ خود، به گسترش آموزش آن پرداختند.

و اما به مرور زمان و با رشد و تعالی این هنر- صنعت، قالیِ دست بافتِ زنان هنرمند ایلامی شهرت یافت و طرفداران بسیاری پیدا کرد.

"مهین- ف" یکی از بافندگان فرش در ایلام است که در این خصوص می گوید: فرش بافندگان ایلامی به اسم بافندگان سایر استان ها عرضه می شود.

 نکته ای که قابل تأمل بسیار است. اما این هنر صنعت ،پس از سال ها با خلاقیت یک بافنده ایلامی به نام "سحر چلانگر"  ساکن روستای زنجیره ( از توابع شهرستان سرابله استان ایلام ) در سال (1366) شاهد تحول چشمگیری شد و به عنوان یک برند در دنیا معرفی شد.

 "سحر چلانگر" من هم مانند بسیاری از بانوان ایلامی از مادرم گلیم بافی را یاد گرفته بودم برای همین یک روز که مشغول بافت گلیم بودم به این فکر افتادم که  در قسمتی از گلیم، نقشی برجسته، شبیه گل های قالی بزنم. وقتی کار را دیدم خوشم آمد و با استقبال دیگران نیز مواجه شد.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان ایلام گفت: گلیم‌نقش برجسته، تلفیقی از گلیم ساده و گره قالی در متن آن است که به عنوان مهم ترین و اصیل‌ترین صنعت دستی استان ایلام معروف شده و در سال 1367 در  ردیف 42 فهرست آثار ملی کشور به نام گلیم نقش برجسته ایلام به ثبت رسیده است.

"شنبه زاده" همچنین به تلاش های صورت گرفته برای جهانی شدن گلیم نقش برجسته ایلام اشاره کرد و افزود: گلیم نقش برجسته ایلام مهر اصالت دریافت کرده و استاندارد سازی نیز شده است.

 وی افزود: در حال حاضر نیز مراحل اخذ نشان جغرافیایی آن در حال انجام است و به زودی استان ایلام به عنوان شهر جهانیِ گلیم نقش برجسته معرفی خواهد شد.

بنابر گفته ی محسنی معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان ایلام، عرضه و فروشِ گلیم نقش برجسته در بازارهای داخلی و خارجی رونق خاصی پیدا کرده است.

اما  با وجود گذشت حدود سه دهه از ابداع این هنر، صنعت و با وجود شهرت ملی و جهانی آن، گلیم نقش برجسته این روزها حال و روز خوبی ندارد.

یک مدیر کارگاه گلیم بافی درباره مشکلات این حوزه می گوید: نبود بازار دائمی عرضه فرش و گلیم، عدم حمایت و پشتوانه کافی و تهیه مواد اولیه از دیگر استان های کشور باعث شده این هنر، صنعت سود چندانی نداشته باشد و روز به روز، بافندگانِ آن کم تر شوند.

زینب الماسی با بیان این که نبود بازار دائمی عرضه و فروش، پای دلال ها را به این استان باز کرده است، افزود: به دلیل نبود کارگاه های شور، رنگرزی و ریسندگی در استان، تولیدکنندگان مجبورند که مواد اولیه را از دیگر استان های کشور تهیه کنند، امری که هزینه ی اولیه تولید را بالا می برد و پس از تولید نیز، به دلیل نبود بازار دائمی عرضه ی مستقیم، پای دلال های دیگر استان ها به ایلام باز می شود و گلیم نقش برجسته ی استان با حداقلِ سود برای تولیدکننده، خریداری می شود و سپس آن را به استان های دیگر ارسال می کنند تا کار شور و پرداخت روی گلیم ها انجام شود و سپس به نام استان خود به بازارهای داخلی و خارجی عرضه کنند.

این کارآفرین ایلامی با بیان این که سالانه حدود 150 تخته گلیم نقش برجسته مرغوب در همین کارگاه تولید می شود، تصریح کرد: سفارش های زیادی از کشورهای حوزه خلیج فارس، آلمان، روسیه و عراق داریم، اما به دلیل نبود کارگاه های وابسته به صنعت گلیم بافی در استان و در نهایت سودآوری کمتر برای تولید کننده، متأسفانه اکثر سفارش ها را نمی توانیم بپذیریم.

معاون صنایع دستی استان در خصوص مشکلات بافندگان گلیم نقش برجسته در استان گفت: مهمترین مشکل بافندگان، فروش محصولات است که در صدد هستیم تا از ظرفیت مرز مهران برای فروش، استفاده کنیم.

محسنی با اشاره به این که توسعه صنایع دستی می تواند با کمترین هزینه برای مردمِ روستا شغل ایجاد کند، تصریح کرد: یکی از مهمترین برنامه های صنایع دستی وصل کردن این قشر، به ویژه تولیدکنندگان گلیم نقش برجسته به تجار داخلی و خارجی برای فروش محصولات است.

هرچند توجه به هنر، صنعت فرش و گلیم بافی می تواند به رونق اقتصادی استان کمک شایان توجهی کند؛ اما تأمل در این نکته که در گوشه و کنار این استان، افراد زیادی نیز هستند که مانند نرگس و مادرش، فقط از این راه بر سر سفره ی خانواده اشان نان می گذارند و تنها راهِ امرار معاش شان است، در نوع خود قابل تأمل است.

آری! شاید چشم کودکان زیادی مانند خواهر و برادرهای نرگس، پر از حسرتِ داشتن یک عروسک و یا یک دوچرخه باشد که آن را از دستان مادر و خواهری که فارغ از لذت هنر، با دغدغه ی نان، گره بر گره می افزایند، آن را طلب می کنند. به این امید که به سفره ی اقتصادی استانمان و این هنر صنعتِ فراگیر با تأمل بیشتری بنگریم.

****زهرا پور اسماعیل